Hoe bied je weerstand op een manier dat je zelf overeind blijft én iets beschermt dat levend is?​

Met Farida Yahyaoi ging ik in gesprek over moed en het onderwijs, en hoe Rob van de Pol schreeft een artikel waarin hij de lezing nabespreekt en verbind met andere initiatieven.

Moed is voor Henrike geen groot gebaar, geen heldendaad in hoofdletters. Voor haar is het iets dat veel dichterbij ligt en iets dat je nodig hebt op het moment dat je mensbeeld in conflict raakt met wat je om je heen ziet. Dat moment waarop je denkt: 'Dit is toch niet hoe wij bedoeld zijn? Dit is toch niet hoe wij met elkaar, met kinderen, met de wereld willen omgaan?'  

Hoe bied je weerstand op een manier dat je zelf overeind blijft én iets beschermt dat levend is?​

'Je kunt er dan voor kiezen om met de stroom mee te bewegen. Veel mensen doen dat, deels uit gemak, deels uit vermoeidheid. Als je gewoon meegaat met de stroom, kom je niet veel weerstand tegen en heb je ook niet veel moed nodig,' zegt Henrike. 'Maar op het moment dat je iets niet meer kunt verdragen, bijvoorbeeld in de manier waarop over leerlingen gesproken wordt, in het beleid dat over mensen heen wordt uitgerold of – in het grotere geheel – een wereldorde waarbij willekeur de maatstaf lijkt, dan wordt moed een noodzaak. Dan gaat het om de vraag: hoe bied je weerstand op een manier dat je zelf overeind blijft én iets beschermt dat levend is?​' 

Onderwijs als onderdeel van een uitputtend systeem
Henrike is scherp over de rol van onderwijs in wat zij de clusterf#ck van onze tijd noemt: het samenvallen van elkaar versterkende crises die mens en milieu structureel bedreigen en uitputten. Niet als aanklacht tegen individuele leraren, maar als poging om eerlijk te kijken naar de verhalen die ons onderwijs hebben gevormd. 'In het ontstaan van ons onderwijs is het mensbeeld van een calculerend individu een belangrijk uitgangspunt, evenals de markt die bepalend is voor de vraag wat van waarde is. Het is geen toeval dat vakken als Nederlands, Engels, wiskunde en economie de dragende vakken zijn geworden en vakken als dans, muziek en kunst de status van bijzaak hebben gekregen.​' 

…

Henrike schuwt het niet eerlijk te zijn. 'We zijn allemaal opgegroeid in systemen die zich laten kenmerken door racisme en ongelijkwaardigheid, dus die systemen zitten óók in ons. De vraag is niet of jij een racist bent of dat ik dat ben. Dat kan namelijk niet anders. De vraag is of je bereid bent dit te erkennen, zonder in verlammende schuld te blijven hangen. Pas dan kun je andere keuzes maken, je handelen bijstellen en kan het klaslokaal iets anders worden dan een ruimte die pretendeert neutraal te zijn: een plek waar een nieuwe cultuur kan worden geoefend.​' 

Alledaagse weerstand als daad van verzet 
Moed en weerstand klinken groot, maar in het gesprek keert Henrike steeds weer terug naar het alledaagse. 'Een docent die besluit om niet meteen het boek open te slaan, maar eerst te vragen wat de gebeurtenissen van die week met de leerlingen doen. Een docententeam dat stopt met het normaliseren van kleinerende opmerkingen of subtiel racisme en zegt: “Niet in onze school”. Een schoolleider die samen met het team kritisch kijkt welke volgsystemen en welke toetsen daadwerkelijk het leren en ontwikkelen van leerlingen dienen en welke alleen het systeem voeden.'  

Lees meer op de NIVOZ website